muarifer * ruby, rails ve yazılım geliştirimi üzerine

ScreenCast: NetSınav (2)

19/01/07 tarihinde Ruby On Rails, Yazılım Geliştirimi, radrails, netsınav bölümlerinde yer almak üzere yazıldılar.

netSınav sistemi tasarısı hakkında daha ayrıntılı bilgiyi buradan bulabilirsiniz.

İlk bölüme ait sunum ve makaleye buradan ula�?abilirsiniz.

Bölüm İçin Yol Haritası:

Sınav Ekleme Kısımlarının Yapılması
Soru Ekleme Bölümlerinin Yapılması
“Scaffold” dosyalarının de�?i�?tirilmesi
Yönetim Sayfasına Ait Genel Düzenleme

2. bölüme ait kaynak kodları buradan yükleyebilirsiniz (.tar.gz)
Ekran sunumlarını buradan izleyebilirsiniz. (Ekran görüntüleri 800×600 boyut oldu�?u için buraya konulmamı�?tır.)

Detayları ve bölüm yazısını yazının devamında bulabilirsiniz…

Bölüme Dair Genel Açıklama:

Serinin ikinci bölümünde yönetim ekranının genel i�?lemlerini tamamlayaca�?ız. Ders, sınav, soru ve cevap ekleme/düzenleme/silme kısımları tam anlamıyla çalı�?ır hale gelecek. Bunları yaparken olu�?turulan “scaffold” dosyalarının nasıl düzenlenece�?ini, model-controller-view ili�?kisini inceleyece�?iz.

Bölüm Açıklamaları

Scaffold Nedir?

Scaffold Ruby On Rails altyapısının geli�?tiricilere sundu�?u kolaylıklardan bir tanesidir. Tablodaki alanlara uygun olarak ekleme,düzenleme ve silme i�?lemlerini yapan sayfaları bizim adımıza olu�?turur.

İpucu, Not 1: Herhangi bir denetleyicide (controller) “scaffold :model” yazarak dosya olu�?turmadan yapı olu�?turabiliriz. Bunun dezavantajı; üzerinde herhangi bir düzenleme yapamamamızdır. Fakat “generate scaffold” komutuyla olu�?turulan yapılar bizim adımıza gerekli denetleyiciyi ve görünüm dosyalarını olu�?turdu�?u için bunlar üzerinde kolayca de�?i�?iklik yapabiliriz.

Not 2:Scaffold henüz ili�?kilendirilmi�? tablolara dair alanları tanımamaktadır. Bunun için bu alanların bile�?enlerini kendimiz olu�?turmalıyız. Bunun örne�?i 1. bölümde sınav ekleme kısmında görülmü�?tü.

Generate Scaffold model controller …

İlk bölümde olu�?turdu�?umuz yapılar hızlıca ders ve biraz de�?i�?iklik ile sınav olaylarını bizim adımıza üstlendi. Fakat, soru ve cevap eklemek için “select” üzerinden sınav, soru seçmek oldukça zahmetli olacaktır, kullanılabilir olmayacaktır. Bunun için yapının bizin adına olu�?turmu�? oldu�?u dosyaları güncelleyerek en azından birkaç bölüm sonrasına kadar ho�?umuza gidecek bir yönetim ekranı yapabiliriz.

netSınav tasarısı bir uygulamanın adım adım nasıl yapıldı�?ını anlatmanın yanı sıra, genel bir düzen içerisinde ilerlemektedir. netSınav tasarısına daha farklı bir yönden bakmak için lütfen buradaki yazıyı okuyunuz.

“Generate Scaffold” komutu bizim adımıza e�?er yoksa gerekli denetleyiciyi, denetleyiciye dair belirli fonksiyonları (show, list, index, destroy, edit, new, create) ve bunlara dair görünümleri (show.rhtml, list.rhtml, …) olu�?turdu.
Artık bunları güncelleyebiliriz.

Yönetim Ekranı Nasıl Olacak?

netSınav tasarısı adım adım ilerleyece�?i için birden yönetim panelini Ajax kullanılan bir ekrana çevirmek gerekli konuları incelemeden bir kaç adım atlamak olacak, hem de belirli konuların görülmemi�? olma ihtimalini do�?uracaktır. Bu nedenle, yazılımda oldu�?u gibi yönetim ekranı da bölüm bölüm geli�?tirilecektir.

İlk yönetim ekranı penceremiz için, dersler listelenecek, herhangi bir dersin ayrıntılarına girildi�?i zaman o derse ait sınavlar da listelenecek, aynı döngü sınav - soru , soru - cevap ili�?kisinde de kar�?ımıza çıkacak.

Yönetim/Ders Ekranın Güncellenmesi:

Ders yönetiminde ana ekran olarak ders ve dersin açıklaması görülecektir. Bunların silme/düzenleme kısımları ise yine bu ekran üzerinden yapılabilecektir. Derse ait detaya girildi�?i zaman ise (show) derse ait sınavlar görüntülenecektir.
Derse ait denetleyici dosyasını açtı�?ımı zaman �?una benzer kodlarla kar�?ıla�?aca�?ız:
yonetim/ders_controller.rb

class Yonetim::DersController < ApplicationController
def index
list
render :action => 'list'
end
def list
@ders_pages, @dersler = paginate :dersler, :per_page => 10
end
def show
...
def new
...
def create
...
def edit
...
def update
...
def destroy
...

Görüldü�?ü gibi “scaffold” bizim adımıza bazı fonksiyonlar olu�?turmu�?. Bunlar adların da anla�?ılabilece�?i gibi gerekli olan silme/düzenleme/ekleme komutlarını yerlerine getiriyor. “index” fonksiyonunda dikkat edilece�?i üzere “list” ve ardından “render :action => ‘list’ komutu kullanılmı�?.

Index fonksiyonun “list” fonksiyonuyla aynı i�?levi yapması için bu yola ba�?vurulmu�?. �?ncelikle “list” fonksiyonu yapılmı�? (önemli nokta: normalde görünteledi�?imiz her sayfa aslında bir fonksiyondan ibarettir. Ruby On Rails bu fonksiyonları önce i�?ler daha sonra onlara ait görünümleri sayfaya yansıtır. ) daha sonra ise bu fonksiyonun “görünümü” ekrana yansıtılmı�?.

render fonksiyonu sayfaya çıktı vermek üzere kullanılır. Herhangi bir çıktı verilmemi�? fonksiyon hata verecektir. Ruby On Rails varsayılan olarak denetleyiciadi.rhtml dosyasını ekrana yansıtır. Ba�?ka dosyayı ekrana yansıtması için (veya yalnızca bir satır yansıtması için) render komutu kullanılır.
Kullanımına birkaç örnek:

render :action => ‘list’ # aynı denetleyicide “list” fonksiyonun görünümünü ekrana yansıtır
render :action => ‘list’, :controller => ’sinav’ # sınav denetleyecisindeki “list” fonksiyonun görünümünü ekrana yansıtır
render :text => ‘merhaba dünya…’ # ekrana “merhaba dünya” yazdırır.
render :partial => ‘dosya’ # görünümde yazıldı�?ı yere _dosya.rhtml dosyasını koyar.

Paginate Hakkında

“Paginate” sınıfı verilen tablodan kayıtları belirilen adetçe seçerek, önceki - sonraki sayfa olup olmadı�?ının kaydını da tutabilir. Bunları bulmak için “params[:page]” de�?erini kullanır (bunları kendi otomatik yapar)

en basit haliyle olu�?turulması �?u �?ekildedir.
@sayfalar, @liste = paginate :tablo, :order => ‘id’, :per_page => 20

yukarıdaki kod, “tablo” tablosundan kayıtları “id” ye göre sırayalarak 20 �?erli olarak seçer.

Görünüm dosyalarında bunları �?u �?ekilde kullanabiliriz:
link_to ‘Sonraki Sayfa’, { :page => @sayfalar.current.next } if @sayfalar.current.next

burada current.next bir sonraki sayfayı, current.previous ise bir önceki sayfayı vermektedir.

list.rhtml dosyasının güncellenmesi

Görüldü�?ü üzere yonetim/ders sayfasına girdi�?imizde aslında derse ait “list” fonksiyonu çalı�?ıyor. Bunu güncelleyerek açılı�? sayfamızı de�?i�?tirebiliriz.
app/views/yonetim/ders/list.rhtml

<div id="bilgi">
<h1>Dersler Listesi</h1>
Toplam Ders Adeti: < %= @adet %>
< %= link_to 'Yeni Ders Ekle', :action => 'new' %>
</div>
< % @dersler.each do |ders| %>
</p><p>
< %= link_to h(ders.isim), :action => 'show', :id => ders %><br />
< %= h ders.aciklama %><br />
< %= link_to 'Düzenle', :action => 'edit', :id => ders %> -
< %= link_to 'Sil', { :action => 'destroy', :id => ders }, :confirm => 'Silmek İstedi�?inizden Emin Misiniz?', :post => true %>
</p>
< % end %>
<p>
< %= link_to '�?nceki Sayfa', { :page => @ders_pages.current.previous } if @ders_pages.current.previous %>
< %= link_to 'Sonraki Sayfa', { :page => @ders_pages.current.next } if @ders_pages.current.next %>
</p>

http://localhost:3000/yonetim/ders sayfasına girdi�?imiz zaman derslerin listesi, derse ait ayrıntılarının görülece�?i sayfaya ile düzenle ve silme sayfalarını ba�?lantıları görece�?iz.

@dersler.length neden gerçek ders adetini vermedi?
Bunun sebebi aslında, RoR’un yapısı incelendi�?inde ö�?renilebilir. RoR veritabanındaki gerekli tablodan çekti�?i kayıtları bir diziye atar. Biz “.length” fonksiyonu ile dizinin adetini ö�?reniyoruz. Buna kar�?ın tablodaki tüm kayıtları bulmak için ActiveRecord bize “count_by_sql” fonksiyonunu sunmu�?tur. Verilen SQL kodundan adet sayısını bize döndürür.
Kullanımı: count_by_sql SORGU biçimindedir.

Neden def Ders.ders_adeti?
Bu Ruby’de ki Class olaylarıyla ilgilidir. Ruby dilinde sınıfa ait bir fonksiyona sınıf olu�?turmadan ula�?mak isteniyorsa sınıf içerisine fonksiyon SINIF.FONKSIYON biçiminde yazılmalıdır.

list.rhtml dosyasına dair bazı komutlar:

link_to ‘blablabla’, :action => ‘…’, …

link_to komutu RoR’un ActionController kütüphanesinde yer alır. (Bu kütüphanede standart birçok html etiketinin eRB üzerinde kolayca kullanılabilen komutları mevcuttur.) Verilen de�?erler dahilinde >a href=”…”< etiketini olu�?turur.
�?rnekte link_to ‘yeni ders..’, :action => ‘new’ fonksiyonuyla “new” sayfasına giden bir ba�?lantı olu�?turduk.

link_to ‘Düzenle’, :action => ‘edit’, :id => ders
Yukarıdaki örnete ise “edit” sayfasına giden ve de�?er olarak “ders.id” de�?erini alan bir ba�?lantı olu�?turduk. Bunun ba�?lantısı /edit/1 gibi gözükecektir.

link_to ‘Sil’, { :action => ‘destroy’, :id => ders }, :confirm => ‘Emin Misiniz?’, :post => true
Yukarıdaki örnek ise biraz daha ilginç. Aynı komutla “destroy” fonksiyonuna “ders.id” de�?eriyle giden fakat gitmeden önce kullanıcıya “Emin Misiniz?” diye soran, “post” (formsal) bir ba�?lantı olu�?turduk. (Gerekli formu JavaScript ile bizim yerimize Ruby On Rails olu�?turdu. Sayfanın (yonetim/ders) html kaynak koduna bakarak bunu görebilirsiniz.

h ders.isim

Buradaki h aslında bir fonksiyondur. ( Ruby dilinde fonksiyonları parantez içerisine almadan da kullanabiliyoruz ki RoR altyapısında bunu oldukça fazla kullandık. ) Verilen katardaki html için zararlı karakterleri zararsız hale çevirir.

ders/show.rhtml dosyasının düzenlenmesi

<div id="bilgi">
<h1>< %= h @ders.isim %></h1>
< %= h @ders.aciklama %><br />
< %= link_to 'Düzenle', :action => 'edit', :id => @ders %> -
< %= link_to 'Sil', { :action => 'destroy', :id => @ders }, :confirm => 'Silmek İstedi�?inizden Emin Misiniz?', :post => true %>
</div>
< % sinavlar = @ders.sinav %>
< % if sinavlar.count.zero? %>
<font color="red">Hata! Sınav Bulunamadı!
< % else %>
Sınav Listesi (Toplam: < %= sinavlar.count %>)<br />
<ul>
< % sinavlar.each do |sinav| %>
<li>< %= link_to h(sinav.isim), :controller => 'sinav', :action => 'show', :id => sinav %></li>
< % end %>
</ul>
< % end %>
<p>< %= link_to 'Yeni Sınav Ekle', :controller => 'sinav', :action => 'new' %></p>

Aslında show.rhtml dosyasının “netsınav” denetleyicisinde bulunan listelemeden belirtilen sınava gitmesi dı�?ında pek bir farkı yok.

Sınav Yönetimi

sinavlar/show.rhtml dosyasını da aynı yapıda de�?i�?tirece�?iz.

sinav/show.rhtml dosyası

<div id="bilgi">
<h1>< %= link_to h(@sinav.ders.isim), :controller => 'ders', :action => 'show', :id => @sinav.ders %>:
< %= h @sinav.isim %></h1>
< %= h @sinav.aciklama %><br />
< %= link_to 'Düzenle', :action => 'edit', :id => @sinav %> -
< %= link_to 'Sil', :action => 'destroy', :id => @sinav, :confirm => 'Silmek İstedi�?inizden Emin Misiniz?', :post => true %>
</div>
< % sorular = @sinav.soru %>
< % if sorular.count.zero? %>
</font><font color="red">Soru Bulunamadı!</font>
< % else %>
Toplam Soru Adeti: < %= sorular.count %><br />
<ul>
< % sorular.each do |soru| %>
<li>< %= link_to h(soru.yazi), :controller => 'soru', :action => 'show', :id => soru %></li>
< % end %>
</ul>
< % end %>
<p>< %= link_to 'Yeni Soru Ekle', :controller => 'soru', :action => 'new', :sinav_id => @sinav %></p>

Yukarıdaki görünüm “sınava” ait soruları listeliyor. E�?er soru yoksa uyarı veriyor. Burada incelenecek olan “link_to” fonksiyonunda bulunan “:sinav_id => soru” argümanı. Burada link_to ile gidelecek olan sayfaya farklı bir argüman tanımladık. Bu ba�?lantı soru/new?sinav_id=X gibi bir adrese ba�?lanacaktır.
Bu de�?eri new fonksiyonunda “params[:soru_id]” �?eklinde alaca�?ız.

params dizisi kullanıcılardan gelen de�?erleri tutar. Genel bir params türü olan params[:id] sayfada controller/action/id biçiminde yansıt. Fakat bunların dı�?ındaki de�?erler web yazılımlama dillerinde oldu�?u ?parametre=de�?er �?eklinde yansır. Bunları almak için params dizisini kullanırız. Ruby On Rails bu de�?erleri bizim adımıza otomatik olarak bu diziye atar.
Adresler Nasıl Oluyor?
Bir Ruby On Rails uygulamasındaki sayfa adresleri genel itibariyle
controller/action(/id)(parametreler) biçiminde oluyor. Buradan Controller ba�?ka bir klasörde (yonetim/dersler gibi) ise klasör/controller/action(/id)(parametreler).
Nasıl Ayrı�?ıyor?
Gelen sayfa RoR altyapısı tarafından gerekli parçalara ayrılıyor, ve buna göre gerekli denetleyici ve eylem, bunlara ait görünümler ve modeller çalı�?tırılıyor.
Daha de�?i�?ik biçimlerde, elle ayırma i�?lemleri yaparak farklı yerlere yönlendirilmesini sa�?lamak için config/routes.rb dosyasında gerekli ayarlamaları yapabilirsiniz. (örn: map.connect ‘yonetim’, :controller => ‘yonetim/ders’ ile “yonetim”e girince otomatik olarak yonetim/ders sayfasının çıkmasını sa�?ladık.)

Soru & Cevap Yönetimi

Soru ve cevap ili�?kiside aynı Sınav-Ders, Soru-Ders sayfalarındaki gibi olacaktır. “show” ile soruya dair cevapları görebilece�?iz. Gerekli kodlar bu yapıya da uyarlandı.

Biterken

Yazıda tüm kodları buraya yazmak yerine kodlarda bulunan de�?inilmesi gerekli yerlere de�?inildi. Kodları incelendi�?inde buradaki yazılanlardan ba�?ka herhangi bir satırın olmadı�?ı görülecektir.

2. bölüme ait kaynak kodları buradan yükleyebilirsiniz (.tar.gz)
Ekran sunumlarını buradan izleyebilirsiniz. (Ekran görüntüleri 800×600 boyut oldu�?u için buraya konulmamı�?tır.)

Kapanı�?

3. Bölümde çalı�?an bir sınav örne�?i yapaca�?ız in�?allah. Gerçekten sınav olunabilecek bir haliyle.

Bu Yazıyı Paylaşın

Trackback URI | Yorumlara abone ol (RSS)